تکلیف

 

 

بحث انجام تکلیف و تثبیت یادگیری نیاز به آگاهی معلم از شیوه ها و انواع و اهداف آن را داشته که در اینجا سعی شده است چکیده ای از آنچه که یک معلم در فرآیند یادگیری با آن رو بروست و با توجه به اهداف یادگیری مطالبی عنوان و بیان شود . البته باید توجه داشت که آنچه را که همیشه نباید از نظر دور داشت جنبه خلاقیت و محیط فیزیکی و شرایط یادگیری فراگیران بوده که ارتباط مستقیم با نحوه ارائه تکلیف دارد .

تعریف تکلیف شب :

tar.91.7.1_0

منظور از تکلیف شب کلیه وظایف درسی ( نوشتن ، حفظ کردن ، حل کردن ، عملی و غیره ) است که معلمان به طور روزانه برای دانش آموزان تعیین می نمایند تا در خانه انجام گیرد .

اهداف تکلیف شب :

  1. تمرین : تکالیف به منظور افزایش سرعت ، تسلط ، تثبیت ، حفظ ، یادگیری و مهارت صورت می گیرد .
  2. شرکت فعال : تکالیف به منظور افزایش درگیری و اشتغال هر دانش آموز در فرآیند فعالیت های یادگیری مورد استفاده واقع می گردد .
  3. رشد شخصی : تکالیف به منظور پرورش حس مسئولیت شخصی ، امانت و صداقت ، قدرت مدیریت و زمان بندی ، اعتماد به خود و تداوم در امر یادگیری بکار بسته می شود .
  4. روابط متقابل شاگرد و والدین : تکالیف به منظور بر قراری ارتباط بین والدین و فرزند در خصوص مهمترین کار در مدرسه و فرآیند یادگیری به کار گرفته می شود .
  5. خط مشی و مقررات : انجام تکلیف به منظور تامین دستورات مدیریت ، اجرای مقررات مربوط به سیاست کتبی در خصوص کم و کیف تکالیف روزانه و هفتگی صورت می گیرد .
  6. روابط عمومی : تکالیف به منظور آگاهی والدین از آنچه که در کلاس درس فرزند می گذرد بکار برده می شود .
  7. تنبیه : تکالیف به منظور اخطار و هشدار به دانش آموز تلقی گردیده و این امر به عنوان یک نوع یاد آوری در خصوص انتظاراتی است که شخص معلم از دانش آموز در مسائل درسی و رفتار در کلاس افراد دانسته بکار برده می شود .

ب) از منظر ساختار و شیوه ی ارائه :

تکالیف را می توان از نظر شیوه ی ارائه به دانش آموزان و ملاحظات اهداف کتاب های درسی ، در سه مدل خلاصه کرد :

تکالیف عمومی : منظور از تکالیف عمومی آن دسته از فعالیت ها و تمرین هایی است که الزاماً به عموم فراگیرندگان ارائه می شود و اغلب از نوع تمرینی یا آماده سازی است . بنابراین ، مخاطب این نوع تکلیف ، همه ی دانش آموزان هستند و باید آن ها را بر اساس اهداف مهم درس و توانایی های همه ی شاگردان طراحی کرد . مفاهیم ، اطلاعات و اهداف فردی باید در قالب این تکالیف داده شود و حجم آن ها نیز زیاد نباشد . اگر در انتخاب و ارائه ی این نوع تکالیف بی دقتی شود ، ممکن است دانش آموزان آن را کسل کننده تلقی کنند .

تکالیف گروهی : امروزه ، فعالیت های گروهی در فرآیند یاددهی – یادگیری جایگاه ارزشمندی دارد و با توجه به این اصل ، در کشورهای توسعه یافته ، یکی از راه کارهای پیشرفت آموزشی به حساب می آید . در دهه های اخیر ، تفکر جمعی و مشارکت افراد در ساختار یک گروه کاری ، دست آوردهای مهمی داشته است . بنابراین ، کمتر کلاسی را می توان یافت که برای مطالعه ، تحقیق و علم آموزی ، تشکل های جمعی و گروهی نداشته باشد . بدین سبب ، تشکیل گروه کاری برای دانش آموزان ، از ضروریات تدریس در کلاس های پویا و فعال است . اگر این فرض پذیرفته شود ، لزوم توجه به تکالیف گروهی ، که به صورت پروژه های تحقیقی ارائه می شود ، بیش از پیش احساس می گردد .در تکلیف گروهی ، معلم براساس توانایی هر یک از گروه ها ، موضوعات مناسبی مطرح می کند و هر گروه نیز با برنامه ریزی و اجرای اهداف موردنظر معلم ، امر آموزش را متحقق می سازد . تکلیف گروهی با توجه به مشارکت دانش آموزان و علایق آنان ارائه می شود و معلم برای هر گروه چند موضوع تعیین می کند و آن ها از طریق تصمیم جمعی ، یکی از موضوعات را انتخاب و اجرا می کنند .

تکالیف انفرادی : شناسایی تفاوت های فردی و توجه به آن ها ، از موضوعات مهم در آموزش و پرورش است . ایجاد وضعیتی برای بروز خلاقیت ها و نوآوری های فردی ، از وظایف مهم مدارس به حساب می آید . شاید بتوان گفت که فلسفه ی وجودی با تربیت ، شناسایی و تقویت و پرورش انسان هاست . یعنی فرآیند « شدن » و تبدیل توانایی های بالقوه به توانایی های بالفعل .یکی از روش های توجه و کمک به شکوفایی فردی ، دادن تکالیف انفرادی به دانش آموزان است . معلم برای ارائه این نوع تکالیف ، توانایی ها ، علایق و بنیان های ذهنی و فکری فراگیرندگان را درنظر می گیرد و براساس آن ، فعالیت هایی طلب می کند . البته هیچ الزامی نیست که همه ی دانش آموزان ، تکالیف انفرادی را انجام دهند . بلکه براساس زمینه های قبلی و شناخت و صلاح دید معلم ، این نوع تکلیف به عده ای از   آن ها واگذار می شود .

زمان مطلوب در تکلیف شب

۱-  کلاس اول تا کلاس سوم ۱ تا ۳ شب در هفته که هر یک نزدیک ۱۵ دقیقه بیشتر طول نکشد .

۲-  کلاس چهارم تا کلاس ششم ۲ تا ۴ تکلیف شب در هفته که هر یک ۱۵ تا ۴۵ دقیقه طول می کشد .

  • با توجه به مطالب فوق حد اکثر زمان برای کلاس اول تا سوم در هفته که صرف تکلیف شب می شود ۴۵ دقیقه است و همچنین برای کلاس چهارم و پنجم در هفته ۱۸۰ دقیقه است . در حالی که در حال حاضر بیشتر وقت دانش آموزان در خانه به تکلیف شب که آن هم رو نویسی است می گذرد.

 

اثرات مثبت تکلیف شب در صورتی که هر تکلیف متناسب و دارای اهداف مشخصی باشد:

۱) پیشرفت و یادگیری سریع :الف- به خاطر سپردن بهتر دانش ب- درک بیشتر ج- تفکر انتقادی بهتر ، تشکیل مفاهیم ، پردازش اطلاعات د- تقویت و غنی سازی برنامه درسی

۲) اثرات تحصیلی بلند مدت :الف- اشتیاق به یادگیری در اوقات فراغت ب- بهبود طرز تفکر نسبت به مدرسه ج- عادت به مطالعه و مهارت آموزی

۳) اثرات غیر تحصیلی :الف- خود راهبری بیشتر ب- خود انضباطی بیشتر ج- تنظیم بهتر وقت د- کنجکاوی بیشتر ه- استقلال بیشتر   و- قدردانی بیشتر اولیاء از مدرسه و شرکت در فعالیت مدرسه

در چه صورت تکلیف شب کار آیی بیشتر در موفقیت تحصیلی دارد ؟

  1. تکالیف شب دارای هدف مشخصی باشد .۲- تکالیف شب باید بطور منظم ارائه شود۳ .تکلیف شب باید صراحت و روشنی داشته باشد۴ .بطور یقین جمع آوری شود۵-بلا فاصله ارزشیابی و نمره گذاری شود۶ – فورا به دانش آموزان برگردانده شود.

انواع تکلیف شب از نظر محتوا به صورت زیر طبقه بندی شود:

۱) تکالیف تمرینی : این تکالیف مهارت ها و دانش های کسب شده را تقویت می کند ، معمولاً به صورت کتبی ارائه می گردد و برای تثبیت یادگیری و فعالیت های خواندن و کارهای تمرینی و انفرادی به کار گرفته می شود . شاید این نوع ، تکلیف ، به قول دویل و بابر ، از قدیمی ترین و با سابقه ترین انواع تکلیف شب باشد . با وجود این ، از نظر تأثیرگذاری و سودمندی ، برای شاگردان سؤال برانگیز است .

اکثر تکلیف های تمرینی ، غیرتخیلی ، غیرخلاق ، تکراری و خسته کننده است . زیرا مؤثرترین نوع تکالیف ، آن هایی هستند که برای انجام دادنشان ، از شاگرد خواسته می شود آموخته های جدید خود را با روش شخصی و به طور مستقیم به کار ببرد . برای مثال ، می توان از دانش آموزانی که انواع ابرها را مطالعه    کرده اند ، خواست عکس های قدیمی ابرها را مورد مطالعه قرار دهند و نوع ابرها را در آن مشخص سازند .

۲) تکالیف آماده سازی و آمادگی : این نوع تکالیف برای آماده کردن شاگردان جهت درس های روزهای بعد به کار می رود و معمولاً به صورت مطالعه ی خارج از کتب درسی ، جمع آوری مطالب و مواد قبل از کنفرانس در کلاس درس ، حفظ کردن ، از رو خواندن و از قبل خواندن دروس انجام می پذیرد . به گفته ی پروفسور دویل باربر ، هدف غایی از ارائه ی این نوع تکالیف « همانا وادار کردن دانش آموزان به کسب زمینه ی مناسب اطلاعاتی جهت آماده شدن برای دروس و مباحثه های روز بعد است . »

این نوع تکلیف زمانی سودمندی و کارآیی دارد که ابتدا رهنمودها و راهنمایی ها و دستورالعمل های لازم در مورد چگونگی و چرایی انجام دادن آن ، کاملاً برای دانش آموزان تبیین شود و ابتکار عمل ، قدرت تخیل و روش شخصی آنها حفظ شود .

۳) تکالیف بسطی و امتدادی : به قول پروفسور فویل وبیلی ، این نوع تکلیف شاگرد را به فراسوی کارها و فعالیت های کلاسی سوق می دهد و سبب یادگیری ایده ها و مهارت ها در موقعیت های جدید    می شود . برای مثال ، ممکن است درس کلاس درباره ی ناپلئون باشد . در این حالت ، از دانش آموزان خواسته می شود کتابی در مورد ناپلئون بخوانند و خلاصه ی آن را در کلاس ارائه دهند . همچنین امکان دارد معلم مقاله ای بدهد و از شاگردان بخواهد آن را بخوانند و خلاصه کنند یا فرم های مخصوصی برای کودکان دبستانی تهیه کند و از آنان بخواهد هنگام دیدن تلویزیون ، فرم ها را تکمیل و در کلاس درباره ی آن صحبت کنند .

پروفسور فویل وبیلی می گوید معمولاً تکالیف بسطی به صورت پروژه های درازمدت و از طریق فعالیت های حل مسئله تحقق پیدا می کند . در این نوع پروژه ها ، موضوعاتی در کلاس تدریس می شود و ادامه ی آن در منزل و به صورت فردی انجام می گیرد . این نوع تکالیف بیشتر خودانتخابی است ؛ مانند ساختن هرم ، درست کردن تقویم سالانه یا پختن یک نوع غذا . در ضمن ممکن است فعالیت های حل مسئله در این نوع تکلیف ، چندین روز یا چند هفته طول بکشد . به علاوه ، گاه از شاگردان خواسته می شود مسئولیت پژوهش درباره ی موضوعی اجتماعی ، فرهنگی ، علمی ، سیاسی ، ادبی یا اخلاقی را ، که قبلاً در کلاس تدریس شده است ، بپذیرند و پس از اتمام تحقیق ، نتیجه را گزارش دهند . به گفته ی دویل و باربر ، این نوع تکلیف بر تولید دانش استوار است ، نه بر تکرار و تکثیر آن و در امتداد فعالیت های آموزشی ، به صورت انفرادی و در خارج از محیط مدرسه صورت می گیرد . در ضمن ، این نوع تکلیف در حکم پیش سازمان دهنده ی مفاهیم درسی و آموزشی است .

۴) تکلیف خلاقیتی: پروفسوفویل وبیلی عقیده دارد: « وقتی دانش آموز مفاهیم و مهارت های مکتسب در کلاس درس را با هم ترکیب کند و در یک راه یا رر اه های جدید و متفاوت به کار بندد ، تکلیف خلاقیتی انجام داده است . » امکان دارد تکالیف خلاقیتی به صورت کتبی یا شفاهی یا به صورت انجام دادن کاری صورت پذیرد . برای مثال ، ساختن مدل یک مزرعه با چوب های بستنی یا حل مسئله ای خاص یا سؤال کردن به صورت شفاهی ، مانند این که چرا هانی بال برای صعود به قله ی آلپ از فیل استفاده کرد ؟ قدرت خلاقیت ، ابتکار شخصی ، تخیل و خودراهبری را در شاگردان پرورش می دهد .البته باید اذعان داشت که این چهار نوع تکلیف ، همیشه به طور مجزا به شاگردان ارائه نمی شود . بلکه گاهی ممکن است شاگرد برای حل یک مسئله و خلق و بسط ایده ی خود ، از هر چهار نوع تکلیف استفاده کند . مانند وقتی که معلم از او می خواهد هنگامی که با والدینش به تفریح یا مسافرت می رود ، خلاصه ای از مسائل قابل مشاهده و تجربیات خود را به صورت انشا به همکلاسانش ارائه دهد . به این ترتیب ، با ایجاد تنوع در تکالیف شب ، می توان موجبات تثبیت ، آماده سازی ، مداومت و خلق مفاهیم و مهارت ها را در فرآیند تعلیم و تربیت فراهم آورد .

نمونه هایی از تکالیف از نظر محتوا :

تکالیف تمرینی: سؤالات و تمرینات ریاضی صفحه ….. را بنویسید. ( حل کنید)

تکالیف آماده سازی : درس جلسه آینده علوم درباره ی منقار جانوران است . شما می توانید با افراد خانواده درباره منقار و اینکه اگر منقارنبود چه اتفاقی می افتاد وچرا منقار جانوران با همدیگر فرق دارد؛بحث کنید و نتیجه را به کلاس بیاورید.

تکالیف بسطی- امتدادی: یک هفته فرصت دارید اطلاعاتی که درباره ی ضرب ها  آموخته اید را بنویسید.

تکالیف خلاقیتی : به نظر شما اگر تعداد زاویه ها، نوع آنها و تعداد اضلاع یک متوازی الاضلاع تغییر کند چه شکلی درست می شود دلیل خود را بنویسید

ب) از منظر ساختار و شیوه ی ارائه

تکالیف را می توان از نظر شیوه ی ارائه به دانش آموزان و ملاحظات اهداف کتاب های درسی ، در سه مدل خلاصه کرد:

۱) تکالیف عمومی : منظور از تکالیف عمومی آن دسته از فعالیت ها و تمرین هایی است که الزاماً به عموم فراگیرندگان ارائه می شود و اغلب از نوع تمرینی یا آماده سازی است . بنابراین ، مخاطب این نوع تکلیف ، همه ی دانش آموزان هستند و باید آن ها را بر اساس اهداف مهم درس و توانایی های همه ی شاگردان طراحی کرد . مفاهیم ، اطلاعات و اهداف فردی باید در قالب این تکالیف داده شود و حجم آن ها نیز زیاد نباشد . اگر در انتخاب و ارائه ی این نوع تکالیف بی دقتی شود ، ممکن است دانش آموزان آن را کسل کننده تلقی کنند .

۲) تکالیف گروهی : امروزه ، فعالیت های گروهی در فرآیند یاددهی – یادگیری جایگاه ارزشمندی دارد و با توجه به این اصل ، در کشورهای توسعه یافته ، یکی از راه کارهای پیشرفت آموزشی به حساب     می آید . در دهه های اخیر ، تفکر جمعی و مشارکت افراد در ساختار یک گروه کاری ، دست آوردهای مهمی داشته است . بنابراین ، کمتر کلاسی را می توان یافت که برای مطالعه ، تحقیق و علم آموزی ، تشکل های جمعی و گروهی نداشته باشد .  بدین سبب ، تشکیل گروه کاری برای دانش آموزان ، از ضروریات تدریس در کلاس های پویا و فعال است . اگر این فرض پذیرفته شود ، لزوم توجه به تکالیف گروهی ، که به صورت پروژه های تحقیقی ارائه می شود ، بیش از پیش احساس می گردد .

در تکلیف گروهی ، معلم براساس توانایی هر یک از گروه ها ، موضوعات مناسبی مطرح می کند و هر گروه نیز با برنامه ریزی و اجرای اهداف موردنظر معلم ، امر آموزش را متحقق می سازد . تکلیف گروهی با توجه به مشارکت دانش آموزان و علایق آنان ارائه می شود و معلم برای هر گروه چند موضوع تعیین می کند و آن ها از طریق تصمیم جمعی ، یکی از موضوعات را انتخاب و اجرا می کنند .

۳) تکالیف انفرادی : شناسایی تفاوت های فردی و توجه به آن ها ، از موضوعات مهم در آموزش و پرورش است . ایجاد وضعیتی برای بروز خلاقیت ها و نوآوری های فردی ، از وظایف مهم مدارس به حساب می آید . شاید بتوان گفت که فلسفه ی وجودی با تربیت ، شناسایی و تقویت و پرورش انسان هاست . یعنی فرآیند « شدن » و تبدیل توانایی های بالقوه به توانایی های بالفعل .یکی از روش های توجه و کمک به شکوفایی فردی ، دادن تکالیف انفرادی به دانش آموزان است . معلم برای ارائه این نوع تکالیف ، توانایی ها ، علایق و بنیان های ذهنی و فکری فراگیرندگان را درنظر می گیرد و براساس آن ، فعالیت هایی طلب می کند . البته هیچ الزامی نیست که همه ی دانش آموزان ، تکالیف انفرادی را انجام دهند . بلکه براساس زمینه های قبلی و شناخت و صلاح دید معلم ، این نوع تکلیف به عده ای از آن ها واگذار می شود .

تکلیف چیست ؟

تکلیف در لغت عبارت است از  : (( بار کردن ، به گردن گذاشتن ،  کاری سخت و شاق را به عهده ی کسی گذاشتن ، وظیفه ای که باید انجام شود  و در اصطلاح عبارت است از آن دسته از فعالیت های هدف داری که با نظر گسترش توجه دانش آموزان  برای تثبیت  یادگیری و شکوفا شدن استعدادهای درونی  آنان داده می شود .

اهداف تکلیف

آموزگاران از ارائه و طراحی تکالیف  اهداف مختلفی را دنبال می کنند که می توان این اهداف را به صورت زیر دسته بندی  نمود :

 

الف ) اهداف مهارتی  شامل :

  • تقویت مهارت و افزایش سرعت در انجام کار
  • ایجاد مهارت های مطلوبی چون مدیریت ، مدیریت زمان  ، برنامه ریزی  ، طبقه بندی  و سازماندهی  اطلاعات و  آموخته ها و ….
  • ایجاد عادات صحیح مطالعه
  • تقویت مهارت یادگیری  مستقل و خودرهبری در یادگیری
  • کسب مهارت های تحقیق
  • درگیر کردن فراگیران در فعالیت های  یاددهی –  یادگیری   

ب ) اهداف نگرشی شامل :

۱- پرورش حس مسئولیت پذیری

۲- ایجاد نگرش های مطلوبی چون امانت  ، صداقت  ، اعتماد به نفس  ، پشتکار و ….

۳- پرورش قوه تخیل و خلاقیت

۴-  برانگیختن حس کنجکاوی فراگیران در زمینه  موضوعات درسی

۵-  فراهم نمودن  موقعیت های  مناسب جهت  تعامل فراگیران  باهم ، با اولیاء خود و ….

الف ) اهداف دانش   شامل :

۱-   آگاهی از میزان آموخته های فراگیران

۲-    تثبیت میزان آموخته ها

۳-  فراهم نمودن موقعیتی جهت به کارگیری آموخته ها در موقعیت های جدید

۴-    فراگیری بهتر مطالب جدید

با توجه به گسترش اهداف یاد شده به طور مسلم تنها با ارائه  یک نوع تکلیف  نمی توان  به همه ی اهداف دست پیدا کرد  . بنابراین به نظر می رسد  که در جریان فعالیت های یاددهی  –  یادگیری  از انواع تکلیف  با عنایت به موضوع  و عنوان های  درسی بهره ببریم .

 انواع تکلیف: تکالیف را می توان با در نظر گرفتن  (( شکل به کارگیری )) ،  ((  زمانِ مورد نیاز ))  ،  (( نوع ارائه  ))  و یا (( نتیجه مورد انتظار  ))  به دسته های  متعددی تقسیم کرد  :

الف ) انواع تکالیف با توجه به شیوه  اجرا نزد فراگیران

tar.91.7.1a_2

 

۱-   تکالیف انفرادی : به تکالیفی گفته می شود که بر اساس تفاوت های فردی فراگیران و به فراخور علایق ،  توانایی ها  ، نیازها و …. از سوی آموزگار انتخاب می شوند . در این نوع تکالیف انتظار می رود  هر فراگیر تکلیف مربوط  به خود را انجام دهد  . از آنجا که بررسی این نوع از تکالیف به دلیل تعدد وتفاوت زمان بر است  ، آموزگاران تمایل کمتری به استفاده از آن ها دارند ؛ حال آن که  تاثیر به کارگیری آن ها  در بالابردن کارایی فراگیران غیرقابل انکار است .

۲-   تکالیف گروهی :  این نوع از تکالیف حاصل  تعامل گروه های  دانش آموزان  طی فرایند تدریس هستند . اعضای گروه  با مبادله ی  اطلاعات ،  آموخته ها و تجربیات خود  ، ضمن دانش افزایی  با همکاری و تعامل  با یک دیگر  تکلیف گروهی  را  انجام  می دهند  .  در روش های  تدریس فعال و مشارکتی  و  تمامی  شیوه های آموزش  مبتنی بر دانش آموز محوری  ، با این نوع تکالیف بخش عمده ای  از فرایند یاددهی – یادگیری  را تشکیل می دهند .

ب ) انواع تکالیف به لحاظ مدت زمان اجرا 

از آنجا که انجام هر تکلیفی مستلزم صرف زمان  می باشد ؛ از این رو می توان تکالیف را به دو گروه ذیل تقسیم کرد:

۱- تکالیف کوتاه مدت  : معمولاً این تکالیف در دوره ی ابتدایی در پایان هر ساعت درس مشخص شده و از فراگیران  خواسته می شود تا تکالیف مربوط را برای روز بعد یا جلسه بعد آماده نمایند .

۲- تکالیف بلند  مدت  : این تکالیف غالباً به صورت پروژه یا واحد کار ارائه شده و انتظار می رود  فراگیران در یک نیم سال  ، ماه و یا چند هفته  تکلیف خود را انجام دهند  .

ج ) انواع تکالیف از لحاظ نوع ارائه

تکالیف را به لحاظ نوع ارائه ی آن ها توسط فراگیران  می توان به سه گروه تقسیم کرد :

۱-تکالیف شفاهی   : در این نوع از تکالیف  انتظار می رود  فراگیران  اطلاعات جمع آوری  شده را به صورت شفاهی  در کلاس ارائه دهند ( مانند حفظ اشعار – سخن رانی  و کنفرانس های درسی ) . این تکالیف علی رغم  جذابیت و تنوع  دارای روایی کم تری در ارزیابی می باشند .

۲- تکالیف کتبی   : در این نوع تکالیف  از فراگیر انتظار می رود کلیه اطلاعات  ، تمرین ها ،  آموخته ها و … خود را به صورت کتبی  ارائه دهد  . این شکل از تکلیف ، از نظر سهولت بررسی ، حتی خارج از کلاس درس ، بسیار رایج بوده و به دلیل ارائه بارخورد  مناسب ،  از روایی بیش تری  برخوردار هستند .

۳- تکالیف عملی    : در این نوع تکالیف ، فراگیران به تناسب  اهداف آموزشی  مورد نظر ، تکلیف کلاسی را در قالب یک کار عملی  ( فردی یا گروهی ) از قبیل ساخت  نشریه ، وسایل آموزشی ، ماکت ها ، چارت های آموزشی  و … ارائه می نمایند . تکالیف عملی به دلیل ملموس بودن و درگیر بودن فراگیران در فرایند ساخت  برای آنان جذابیت  زیادی دارد .

د) انواع تکالیف از لحاظ نتایج حاصل از آن 

تکالیف را می توان به لحاظ نتایج آموزشی حاصل از آن ها  و بر پایه ی شیوه های تدریس بره کار گرفته شده از سوی معلم  به دو دسته تقسیم کرد :

۱-تکالیف محصول محور    : در این دسته از تکالیف تنها  محصول پایانی  تکلیف که توسط فراگیر به آموزگار ارائه می شود  ، مورد سنجش و ارزیابی قرار می گیرد . مراحل طی شده ضمن انجام تکلیف و یا فرایند پیدایش و انجام محصول  مورد نظر نبوده و فقط یافته ی نهایی  ارزیابی می گردد  ( مانند حفظ جدول ضرب ) .

۲- تکالیف فرایند محور : این نوع از تکالیف اغلب به صورت گروهی ، فردی  ، کلاسی  و در حضور  آموزگار انجام می شوند . فرایند انجام تکالیف گام به گام ارزشیابی و ارزش گذاری می شود  . در این دسته از تکالیف به مراحل تکمیل ، اجرا  و انجام تکلیف بیش از محصول نهایی اهمیت داده می شود . از آن جا که این نوع تکالیف در حضور معلم انجام می شوند  ؛ بیش ترین  تاثیر را داشته  و به دلیل نظارت  آموزگار  ،  به شکل صحیح  جهت دهی  و تکمیل می شوند .

انواع تکالیف از نظر محتوا 

تکالیف را بر حسب محتوای ارائه شده در  شش طبقه  می توان دسته بندی کرد . این طبقه بندی به ما کمک خواهد کرد  تا آگاهانه  و با تکیه بر هدفی مشخص  اقدام به طراحی ،  تدوین یا انتخاب تکالیف نماییم  . این تکالیف عبارتند از :

الف ) تکالیف تمرینی :

چنانچه بخواهیم مهارت و یا دانشی را که قبلاً آموزش داده ایم  دوباره تقویت و مرور  نماییم ،  می توانیم  از این نوع تکالیف بهره گیریم  . از آنجا که هدف این نوع تکالیف تثبیت  یادگیری است  و فراگیران  می باید یک مهارت  و دانش  را چندین  بار تکرار کنند  ؛ از نظر فراگیران  زیاد خوشایند نیست  ، بنابراین  موضوعات  تکالیف تمرین  را باید متنوع  در نظر گرفت  . این نوع تکالیف  ممکن است  به صورت کتبی  یا شفاهی  ارائه شوند  .  نوشتن  چند صفحه  از یک متن ،  محاسبه مساحت  اشکال مختلف و … از این نوع تکالیف محسوب می شوند .

ب ) تکالیف آمادگی :

این نوع تکالیف معمولاً برای  کسب آمادگی فراگیران  جهت فهم بهتر درس آینده مورد استفاده قرار می گیرد . در واقع  در این نوع تکالیف فراگیران  پیش زمینه های اساسی درس  را فرا گرفته  و با آمادگی  وارد کلاس درس  می شوند  . تهیه ابزار و امکانات  لازم برای درس جدید  ، مرور درس و مشخص کردن نکات مبهم و ….  از این نوع تکالیف محسوب می شوند .

ج ) تکالیف کاربردی :

این تکالیف با هدف عمق بخشیدن به مطالب آموخته شده و درک عمیق آن ها مورد استفاده قرار می گیرند . این نوع تکالیف به دلیل تنوع موقعیت ها از نظر فراگیران جالب و جذاب است . خلاصه کردن متن ، نقد فیلم ، جمع آوری اطلاعات  در زمینه ای مشخص و …  از این نوع تکالیف به شمار می روند .

د ) تکالیف خلاقیتی :

این نوع تکالیف از مشکل ترین و پیچیده ترین  نوع تکالیف به شمار می روند .  ارزشیابی این نوع تکالیف به راحتی صورت نمی گیرد . در این نوع تکالیف فراگیر می بایست دانش ، مهارت و نگرش خود را در هم آمیخته و ایده ای  نو و جدید  بیافریند . عمدتاً به لحاظ مدت اجرا  ، زمان خاص و محدودی را برا ی انجام تکالیف نمی توان در نظر گرفت . ا ین نوع تکالیف بنا بر  ” ماهیت  ”  و ”  موضوع ”  خود ممکن است (( انفرادی ))   یا (( گروهی ))  طراحی شوند . برای استفاده و ارائه  این نوع تکالیف می بایست از تکنیک های خلاقیت چون  (( بارش مغزی ))  ، (( بدیعه پردازی )) و … استفاده کرد .

ه ) تکالیف پژوهشی :

این نوع تکالیف با هدف تولیدِ دانش توسط فراگیر مورد استفاده قرار می گیرد . روش انجام تکلیف عمدتاً مبتنی بر شیوه حل مسئله و روش علمی است . این نوع تکلیف در زمان طولانی تر انجام می گیرد .  در این نوع تکلیف  ابتدا  از سوی معلم  مسئله یا سوالی مطرح شده سپس فراگیران برای یافت  پاسخ مسئله  باید از روش علمی  و با ساختن فرضیه  ، آزمایش  و … استفاده کنند . کلیه ی مراحل از جمع آوری  اطلاعات گرفته  تا فرضیه سازی  و … توسط  فراگیر انجام می شود  . مثال :  دانه ی لوبیا  زودتر رشد می کند  یا دانه ی عدس ؟

و ) تکالیف هوش :

این عنوان از تئوری هوش چندگانه  (( گاردنر )) وام گرفته شده است  . وی بر این باور است  که هوش ، با توانایی  تحلیل مسائل و نیز برخورداری از کارایی در محیطی طبیعی و واقعی ، ارتباط فراوان دارد . باید توجه داشت  که گاردنر مهارت و توانایی افراد را در معقوله های هوش طبقه بندی  نموده است و مراد او از هوش چندگانه همان مهارت و توانایی های  افراد است . حال اگر بخواهیم تئوری هوش چند گانه گاردنر را در کلاس مورد استفاده قرار دهیم ؛  آن گاه باید تکالیفی را تدوین کنیم  که مبتنی بر استفاده و بهره گیری از تمامی  توانایی های فرد باشد . معلم در ارائه این نوع تکالیف خود را ملزم به استفاده از هوش زبانی ، منطقی  ، ریاضی ، مکانی ، حرکتی ، جسمانی ، موسیقیایی ، میان فردی ، درون فردی  و طبیعت گرا   می نماید و تکالیف ارائه شده را به گونه ای  تنظیم می کند تا فراگیر در انجام تکلیف خود از این توانایی ها بهره گیرد .

به عنوان مثال : مطالعه فراگیر  در خصوص شیوه های تبلیغی یک کاندیدا ( هوش زبانی ) ، در نظر گرفتن چارچوب زمانی تبلیغات و ارتباط زمان  با نوع تبلیغ (  هوش ریاضی  –  منطقی ) ،  در نظر گرفتن و تقلید ژست های انتخاباتی کاندیدا  ( هوش حرکتی – جسمانی  ) و …  از نوع تکالیف هوشی محسوب می شود .

 

کنترل ، ارزیابی و بازخورد  تکالیف

کنترل ، ارزیابی و بازخورد تکالیف انجام شده  از سوی فراگیران از اهمیت فراوانی برخوردار است . چرا که بی توجهی به فعالیت کودکان به منزله  اهمیت نداشتن فعالیت های  انجام شده است و این باعث خواهد شد تا فراگیران در فعالیت های بعدی تلاش لازم  را ننمایند . کنترل درست  و به موقع تکالیف کمک  خواهد کرد  تا فراگیران  برنامه ریزی  ، دقت  و مرتب بودن را بیاموزند .

راه های رسیدگی به تکالیف

الف ) توسط معلمین : کنترل تکالیف توسط معلمین به شیوه های مختلفی  ممکن است صورت گیرد . مثلاً درس را از روی تکلیف نوشته شده بخوانند .

ب ) توسط نماینده ی کلاس : گاهی اوقات تکالیف را می توان توسط نماینده کلاس مورد کنترل قرار داد . به طور مثال : چنان چه تکلیفی تمرینی مبتنی بر جمع آوری  اطلاعات و با تهیه ابزاری جهت درس جدید  باشد ، می توان توسط نماینده کلاس قبل از ساعت درس  انجام و گزارش  را در ابتدای  کلاس درخواست  کرد .  با  این حال  ، باید مراقب بود که در چنین شیوه ای  دسته بندی ها  ، اعمال نفوذ  و …. صورت نگیرد .

ج ) توسط سرگروه ها : چنان چه به صورت تیمی و گروهی تدریس می کنید و گروه های کاری در کلاس تشکیل شده است می توان از سرگروه خواست تا تکالیف را کنترل و گزارش نمایند . در کنترل تکلیف توسط نماینده کلاس و سرگروه ها  هر چند به اهدافی چون  : صرفه جویی در وقت ، خود ارزشیابی و خود کنترلی ، احساس مسئولیت فراگیران و پی بردن به اشتباهات خود دست می یابیم . در عین حال چنان چه با کنترل و نظارت معلم صورت نگیرد ممکن است معایبی نیز داشته باشد . این معایب می تواند نظیر عدم کنترل دقیق ، دسته بندی و رقابت ناسالم ، اعمال قدرت و نفوذ و … باشند . با این حال ، گاه گاهی  می توان از این شیوه در کلاس برای کنترل تکالیف استفاده کرد .

د ) توسط اولیا : کنترل تکالیف توسط اولیا در صورت داشتن صلاحیت و آشنا بودن با شیوه ی کاری بسیار مناسب است . زیرا همان طور که در اهداف تکلیف آمد ، یکی از هدف ها ” پیوند بین فعالیت های مدرسه با اولیا ” بوده است . چنان چه بخواهیم از این شیوه استفاده کنیم  از قبل باید  اولیا در جریان نوع فعالیت ها  و چگونگی نظارت قرار گیرند .

  چگونگی ارزیابی و کنترل تکالیف

فراگیران باید بتوانند بازخورد کار خود را مشاهده کنند  . لذا نحوه ی کنترل باید  به گونه ای باشد تا برای فراگیر مشخص باشد . به همین دلیل خط زدن ، پاره کردن تکلیف مناسب نیست زیرا به لحاظ روانی نیز حاصل کار فراگیران را با عملی  مثل  خط زدن  و …  کنترل کردن به معنای بی اهمیتی فعالیت های فراگیران است . به نظر می رسد استفاده از ماژیک های نشانگر برای این منظور و مشخص کردن محاسن ومعایب تکلیف مناسب تر است .ثبت نتایج ارزیابی تکالیف فراگیران به معنی با اهمیت بودن فعالیت آنان است . لذا باید فراگیران بدانند که هر کار و فعالیت آنان ثبت و در نتیجه نهایی اثرخواهد داشت .  استفاده از تشویق در این راستا می تواند موثر باشد . تشویق این اثر را دارد تا به اهداف تکلیف که همان ایجاد انگیزه برای یادگیری بهتر است ، دست یابیم . اهداف  انواع تکلیف  را از منظرهای مختلف تشریح نمایید؟

 آموزگاران از ارائه و طراحی تکالیف  اهداف مختلفی را دنبال می کنند که می توان این اهداف  را به صورت زیر  دسته بندی  نمود  :

   الف ) اهداف مهارتی  شامل : ۱ –  تقویت مهارت و افزایش سرعت در انجام کار ۲- ایجاد مهارت های مطلوبی  چون مدیریت ، مدیریت زمان  ، برنامه ریزی  ، طبقه بندی  و   سازماندهی  اطلاعات و  آموخته ها و …. ۳ –  ایجاد عادات صحیح مطالعه  ۴- تقویت  مهارت یادگیری  مستقل و خودرهبری در یادگیری ۵-  کسب مهارت های تحقیق  ۶-درگیر کردن  فراگیران در فعالیت های  یاددهی – یادگیری   

     ب ) اهداف نگرشی شامل :

۱ – پرورش حس مسئولیت پذیری ۲- ایجاد نگرش های مطلوبی چون امانت  ، صداقت  ، اعتماد به نفس  ، پشتکار و …. ۳- پرورش قوه تخیل و خلاقیت ۴-برانگیختن حس کنجکاوی فراگیران در زمینه  موضوعات درسی  ۵-فراهم نمودن  موقعیت های  مناسب جهت  تعامل فراگیران  باهم ، با اولیاء خود و ….

الف ) اهداف دانشی   شامل :

۱-  آگاهی از میزان آموخته های فراگیران ۲- تثبیت میزان آموخته ها  ۳-   فراهم نمودن موقعیتی جهت به کارگیری آموخته ها در موقعیت های جدید۴-فراگیری بهتر مطالب جدید

 

طبقـــه بنــدی  انـــواع  تکـــا لیف
تکالیف با توجه به شیوه اجراتکالیف به لحاظ مدت زمان اجراتکالیف به لحاظ نوع ارائهتکالیف از لحاظ نتایج  آنتکالیف از نظر محتوا
الف) تکالیف انفرادیب) تکالیف گروهیج) تکالیف یکنواخت

د) تکالیف انتخابی

الف) تکالیف کوتاه مدتب) تکالیف بلند مدتالف) تکالیف شفاهیب) تکالیف کتبیج) تکالیف عملیالف) تکالیف محصول محورب) تکالیف فرآیند محورالف) تکالیف تمرینیب) تکالیف آمادگیج) تکالیف کاربردی

د) تکالیف خلاقیتی

ه) تکالیف پژوهشی

و) تکالیف هوشی

 

 

 

 

 

 

۱۳۹۴-۱۰-۰۱

۰دیدگاه درتکلیف"