بسیاری از کودکان بهویژه در سنین کم اضطراب شروع مدرسه را با چاشنی هیجان و کنجکاوی تجربه میکنند. برای برخی نیز ورود به محیط تازه میتواند تجربهای دشوار باشد؛ چرا که جدا شدن از والدین، آشنایی با معلم جدید و پیدا کردن دوستان تازه، نگرانیهایی طبیعی ایجاد میکنند. این نگرانیها معمولاً با گذشت زمان و آشنایی بیشتر با محیط کاهش مییابند. اما اضطراب شدید یا ماندگار میتواند حضور کودک در مدرسه و فعالیتهای روزمره را مختل کند. بیایید در ادامهی این مطلب ببینیم منابع معتبر دربارهی شناسایی علتها و راهکار کاستن از اضطراب کودکان چه میگویند!
اضطراب بازگشایی مدارس از کجا میآید؟
ریشهی ترس از مدرسه را معمولاً باید در تغییر، ابهام و نگرانی از آینده بجوییم. کودک ممکن است نداند که روز اول چه اتفاقی خواهد افتاد و شاید پرسشهای زیادی دربارهی معلم، همکلاسیها یا قوانین مدرسه داشته باشد. نگرانی دربارهی دوست پیدا کردن یا صحبت کردن در کلاس و به عبارتی، اضطراب اجتماعی هم بر چنین ترسی میافزایند. البته دانشآموزان بزرگتر ممکن است نگران حجم درسها، امتحانها یا تغییر مقطع تحصیلی باشند. در هر حال، شناخت علت اضطراب شروع مدرسه اهمیت زیادی دارد؛ چرا که والدین نباید همهی کودکان را به یک روش آرام کنند.
اضطراب جدایی در کودکان را جدی بگیریم
این نوع اضطراب کودکان عبارت است از نگرانی شدید هنگام دور شدن از والدین یا افراد دلبسته. چنین احساسی در سالهای ابتدایی زندگی طبیعی است و معمولاً با رشد کودک کاهش مییابد. اما شدت و تداوم آن میتواند نیازمند توجه بیشتری باشد. برخی کودکان دربارهی اتفاقی که ممکن است برای والدینشان بیفتد نیز نگرانی نشان میدهند. واکنش والدین در چنین شرایطی بسیار مهم است؛ مثلاً خداحافظی طولانی و همراه با نگرانی میتواند لحظهی جدایی را دشوارتر کند. از طرفی، والدین باید زمان برگشت را نیز به شکلی قابل فهم به کودک توضیح دهند.
مرز بین اضطراب شروع مدرسه و لجبازی
گاهی کودک صبحها در برابر رفتن به مدرسه مقاومت میکند و والدین این رفتار را لجبازی میدانند. چنین برداشتی همیشه صحیح نیست و ممکن است در پس آن اضطراب یا نگرانی خاصی وجود داشته باشد. ترس از مدرسه میتواند حتی با دلدرد، سردرد، تهوع یا گریه همراه شود. بعضی کودکان این نشانهها را درست پیش از رفتن به مدرسه بیشتر نشان میدهند. ممکن است کودک از جدایی، معلم، تکالیف یا رابطه با همکلاسیهایش نگران باشد. تجربهی ناخوشایند یا احساس شکست نیز میتواند به شکلگیری این ترس کمک کند.
نشانههای اضطراب اجتماعی در مدرسه
اضطراب بازگشایی مدارس را برای برخی دانشآموزان باید ترس از محیط اجتماعی مدرسه معنی کنیم. چنین ترسی میتواند باعث شود که کودک از صحبت کردن در جمع یا برقراری ارتباط با همکلاسیهایش دوری کند. ممکن است دانشآموز از جواب دادن به سؤال معلم خجالت بکشد. برخی کودکان هم از اشتباه کردن جلوی دیگران یا قضاوت همکلاسیها میترسند. والدین نباید کودک خجالتی را مجبور به حضور ناگهانی در موقعیتهای دشوار کنند. فشار شدید ممکن است بر اضطراب شروع مدرسه بیفزاید؛ پس بهتر است موقعیتها بهتدریج و با حمایت مناسب تمرین شوند.
گفتوگو؛ راهکار ساده اما موثر اضطراب بازگشایی مدارس
گفتوگوی آرام میتواند بسیاری از نگرانیهای پنهان کودک را آشکار کند. والدین بهتر است از کودک مضطرب سؤالهای ساده و بدون قضاوت بپرسند. برای مثال، میتوان پرسید «بیشتر از کدام قسمت مدرسه نگرانی؟» یا «فکر میکنی سختترین بخش روز اول چیست؟». نباید به کودک بگویید «چیزی نیست که از آن بترسی». چنین جملهای ممکن است احساسش را بیاهمیت نشان دهد. بنابراین، بهتر است ابتدا اضطراب شروع مدرسه را بپذیریم و سپس دربارهی راهکارش با کودک صحبت کنیم.
مدرسه را پیش از شروع بشناسیم
محیط ناآشنا میتواند بر ترس از مدرسه بیفزاید؛ لذا آشنایی قبلی با مدرسه، کلاس و مسیر رفتوآمد میتواند شرایط را قابلپیشبینیتر کند. والدین در صورت امکان میتوانند همراه کودک از مدرسه بازدید کنند. دیدن حیاط، کلاس و محل ورود میتواند بخشی از نگرانی او را کاهش دهد. این آشنایی برای دانشآموزان بزرگتر نیز مهم است. تغییر مدرسه یا ورود به مقطع جدید میتواند پرسشهای زیادی دربارهی محیط و روابط اجتماعی ایجاد کند.
تنظیم برنامهی خواب برای کاستن از اضطراب شروع مدرسه
تغییر ناگهانی ساعت خواب میتواند شروع مدرسه را دشوارتر کند؛ در نتیجه، بهتر است برنامهی خواب کودک را چند روز پیش از آغاز کلاسها اصلاح کنید. ساعت خواب و بیداری باید بهتدریج به برنامهی مدرسه نزدیک شوند. این تغییر میتواند صبحها را آرامتر و قابلپیشبینیتر کند. آماده کردن لباس و وسایل مدرسه از شب قبل نیز میتواند از فشار روانی صبحگاهی و ترس از مدرسه بکاهد.
تصویر مثبت اما واقعی دربارهی مدرسه بسازیم
والدین بهتر است مدرسه را نه بیش از اندازه ترسناک و نه بیش از حد بینقص معرفی کنند. وعدههایی مانند «همهچیز عالی خواهد بود» ممکن است انتظارات غیرواقعی ایجاد کنند. شاید بهتر باشد که به کودک بگویید ممکن است روزهای اول کمی دشوار باشند. سپس میتوانید توضیح دهید که آشنایی بیشتر، شرایط را آسانتر خواهد کرد. این روش به کودک پیام میدهد که اضطراب شروع مدرسه طبیعی اما قابل مدیریت است.
برنامهای ساده برای روز اول مدرسه داشته باشیم
برای کاستن از اضطراب بازگشایی مدارس، بهتر است روز اول را بدون عجله و تحمیل فشار روانی آغاز کنید. بیدار شدن دیرهنگام، جستوجوی وسایل یا تأخیر در حرکت میتوانند منشأ تنش صبحگاهی باشند؛ در نتیجه، بهتر است وسایل لازم را از شب قبل آماده کنید و لباس و کیف کودک را در جای مشخصی بگذارید. البته به اینها باید صبحانهی مناسب و فرصت کافی برای آماده شدن را هم بیفزاییم. در واقع، هدف این است که کودک با عجله وارد مدرسه نشود.
کاهش اضطراب شروع مدرسه با تمرین نقش
کودک شاید نداند که چگونه با معلم یا همکلاسی جدیدش صحبت کند. بنابراین، تمرین کردن برخی موقعیتها پیش از شروع مدرسه میتواند بر اعتماد به نفسش بیفزاید. والدین میتوانند با کودک نقشآفرینی کنند؛ مثلاً یکی نقش معلم را بازی کند و دیگری نقش دانشآموز را بر عهده بگیرد. کودک میتواند معرفی کردن خودش یا درخواست کمک را تمرین کند. همچنین، میتواند جملهای را برای شروع گفتوگو با یک همکلاسی آماده کند. هدف از این کار افزایش آمادگی ذهنی و تعدیل ترس از مدرسه است.
پذیرش منطقی اضطراب شروع مدرسه
پذیرفتن اضطراب بازگشایی مدارس به معنی تأیید تمامی ترسهای کودک نیست. والدین باید احساس او را درک کنند و در عین حال، امکان مدیریتش را نشان دهند. مثلاً میتوانید بگویید «میفهمم رفتن به مدرسه برایت نگرانکننده است». سپس میتوانید دربارهی تجربهای صحبت کنید که قبلاً با موفقیت پشت سر گذاشته است. این روش به کودک کمک میکند تا بین احساس ترس و توانایی عمل کردن تفاوت بگذارد. بنابراین، هدف، حذف کامل اضطراب نیست؛ بلکه باید مدیریتش را آموزش دهید.
نتیجهگیری؛ شروع آرام و قابلپیشبینی مدرسه
اضطراب شروع مدرسه برای بسیاری از کودکان طبیعی است و معمولاً با آشنایی و حمایت مناسب کاهش مییابد؛ اما شدت و تداوم نگرانی را باید جدی بگیرید. همچنین، اضطراب جدایی در کودکان، اضطراب اجتماعی و ترس از مدرسه میتوانند شکلهای متفاوتی از نگرانی باشند. در نتیجه، شناخت علت هرکدام از آنها نخستین گام انتخاب کردن راهکار مناسب برای مدیریتشان است. والدین میتوانند این شرایط را با گفتوگوی آرام، آشنایی قبلی با مدرسه و تنظیم برنامهی روزانه، آسانتر کنند. مهم این است که کودک نگرانیش را بشناسد و با حمایت مناسب با آن روبهرو شود.